نگاهی به ادبيات آفريقای جنوبی در گذشته و حال

 قسمت دوم

  • ادبیات داستانی

آنچه تا امروز مورد مشاهده قرار گرفته است نشان می دهد که شیوه رئالیسم در ادبیات آفریقای جنوبی بیش از سایر شیوه ها و سبک ها مورد استفاده نویسندگان قرار گرفته است. تا کنون داستان های فراوانی به یازده زبان زنده آفریقای جنوبی به رشته تحریر در آمده است که بخش اعظم ان به زبان آفریکانسAfricans است.اما به دلیل گستردگی و جهانی بودن زبان انگلیسی آن بخش از آثار ادبی که زبان اصلی آن انگلیسی است یا به زبان انگلیسی ترجمه شده است بیشتر مورد توجه علاقه مندان قرار گرفته است.

در مجموع کتاب های ادبی در مقام مقایسه با آثار تاریخی و سیاسی از اقبال و فروش کمتری برخوردار می شوند اما رایج بودن زبان انگلیسی  امتیاز خوبی برای آثار ادبی آفریقای جنوبی است که براحتی می تواند در سطح جهان نشر پیدا کند.

زندگی نامه نلسون ماندلا به نام راه طولانی آزادی  که توسط خود او به رشته تحریر در آمد پرفروش ترین کتاب سال های اخیر آفریقای جنوبی است که هم نشانه ای از توجه عمومی به ماندلا و اهمیت او دارد و هم شرایط چاپ کتاب در آفریقای جنوبی را می نمایاند.

از نظر تاریخ ادبیات ، نخستین آثار داستانی خلق شده در آفریقای جنوبی توسط مهاجرینی نوشته شده است که در مناطق آفریقایی غریبه ای بیش محسوب نمی شدند.مهاجرینی که مسحور زیبایی خشن آفریقا و فریفته عناصر مرموز و رازآلود تمدن ها و فرهنگ های بومی بودند. اگر چه عمده گرایش ایشان به این فرهنگ ها اگر خصمانه فرض نشود با اینحال در بهترین حالت صورتی منافقانه و دمدمی مزاجانه و حاکی از عدم شناخت عمیق و درونگرایانه دارد.این واقعیت تاریخی چنین نویسندگانی است.

در داستان های ایشان مهاجرین اغلب در نقش قهرمانان و سیاهان در نقش دشمنان و حداکثر خدمتکار سفید پوستان به تصویر کشیده می شوند.رایدر هاگارد (R ider Haggard) از این دسته نویسندگان است که طی بعضی داستان های به سبک ماجراجویانه و حماسی شخصیتی سفیدپوست بنام الن کوارترمین ( Allan Quartermain) را معرفی می کند که قهرمانی شریف است و خدمتکار زولویی(Zulu) او حاضر است جانش را برای اربابش فدا کند.

داستان های هاگارد در دهه ۱۸۸۰ به چاپ رسید. معروف ترین داستان او « دفینه های شاه سولومون »(King Solomon Mines) نام دارد که در سال ۱۸۸۶ چاپ شد.این کتاب در زمان خود بیشترین فروش را داشت و بارها تا دهه ۱۹۸۰ میلادی توسط کارگردانان مختلف به فیلم تبدیل شد.

اما در نگاهی فراگیر به تاریخ ادبیات آفریقای جنوبی، شاید بتوان گفت نخستین اثر داستانی مهم و قابل توجه در سال 1883 میلادی به قلم اولیو شراینر Olive Schreiner نوسیندة سفید پوست با نام داستان یک مزرعه آفریــــــــقایی    Story of an  African Farm  چاپ شد. در واقع کتاب شراینر را می توان به عنوان نخستین اثر ادبی آفریقایی بشمار آورد.شراینر خود در محیطی پرورش یافته بود که بعدها الهام بخش او شد. او در طی داستانش واقعیت های جامعه آفریقایی آن روزگار و حتی بعضی عقاید ضد استعماری را از زبان چند شخصیت داستانی بیان می کند.

آثار ادبی داگلاس بلکبورن (Douglas Blackburn ) در موارد زیادی با شراینر مشابهت دارد . او در نقش یک روزنامه نگار بریتانیایی زمانی که هنوز ترانسوال یک جمهوری بوئر محسوب می شد به آفریقای جنوبی آمد.او در کتاب هایش همچون Love Muti در سال ۱۹۱۵  به بعضی از سیاست های استعماری انگلیس حمله می کند.کتاب های او هرچند امروز کمتر خوانده می شود اما در نقش یک حلقه ارتباطی در ادبیات آفریقای جنوبی حائز اهمیت فراوان است.

جهان برای آنکه شاهد اولین اثر داستانی خلق شده توسط سیاهپوستان باشد تا دهه دوم قرن بیستم منتظر ماند، زمانی که سولومون تکسیو پلاتجه(Solomon Thekiso Plaatje) در سال ۱۹۳۰ داستانMhudi را بچاپ رساند.او همچنین یکی از بنیانگزاران کنگره ملی آفریقای جنوبی در سال ۱۹۱۲ بود . پلاتجه علاوه بر این موفق شد شماری از آثار شکسپیر را به زبان تسوانایی ترجمه کند.

همچنان که رمان مهودی پلاتجه به داستان مردم تسوانا(Tswana) بر می گردد.اثر حماسی « شاکا»  نوشته توماس موفولو Thomas Mofolos تصویری تراژیک و حماسی از شاکا امپراطور زولو در قرن نوزدهم بدست می دهد که مشابهتی هم با مکبث شکسپیر دارد.موفولو موفق شد مشخصات واقعی تری از این امپراطور نشان دهد تصاویری که گاه انسانی و گاه شیطانی ست، آنهم در برابر تصورات بشدت هیولاوار و غیر منصفانه ای که تاریخ نگاران مستعمراتی از این شخصیت تاریخی بجای نهاده بودند. داستان موفولو در سال ۱۹۲۵ بچاپ رسید و در سال ۱۹۳۰ به زبان انگلیسی ترجمه شد.

چند دهه بعد از شراینر و رمانش دومین شوک بزرگ را ویلیام پلومرWilliam Plomer  با داستان  Turbott Wolfe  در سال ۱۹۲۶ به جامعه مهاجران سفید پوست وارد کرد.پالمر این داستان را  در سن نوزده سالگی نوشت و طی آن ماجراهای عشقی میان افراد از نژاد های مختلف را بازگو می کند و باه شکستن تابویی بزرگ می پردازد.اگر چه این داستان بیشتر داستانی جنسی است اما همچنین ادعانامه ای بر علیه سیاست ها و گرایش های جامعه سفیدپوست آن زمان هم هست.پلومر بعد ها همراه بعضی از همفکرانش به بریتانیا رفت جایی که سرانجام به عنوان یک شاعر شناخته شد.

در میان دو جنگ اول و دوم جهانی نام سارا گرترود میلین Sarah Gertrude Millinنام بر جسته ای است.عمده شهرت او بدلیل گرایش های نژاد پرستانه او در حمایت مذهبی از حکومت آپارتاید است.در کتاب فرزند خواندگان خداوند Gods Stepchildrenکه در سال ۱۹۲۴ به چاپ رسید او فرشتگان نژادهای مختلف را در حالتی به تصویر می کشد که فرشتگات سفیدپوست در بالاترین مراتب و فرشتگان سیاهپوست در پایین ترین مراتب قرار دارند.

در دهه ۱۹۴۰ میلادی آفریقای جنوبی شاهد شکفتگی واقعی ادبیات سیاهپوستان آفریقایی ست .می توان گفت پیتر آبراهامزPeter Abrahams نخستین صدای واقعی ادبیات سیاهپوستان است که نوشتن را از دهه ۱۹۴۰ آغاز کرد. آبراهامز یک دورگه بود.رمان پسر معدنMine Boy در سالی(۱۹۴۶) به چاپ رسید که اعتصاب بزرگ و سراسری کارگران معدن توسط حکومت بشدت سرکوب شد.پسر معدن تصویر مشکلات زندگ مردمان روستایی در محیط های فاسد و افسرده شهری است.

دیگر نویسنده ای که در این دهه مطرح شد هرمان چارلز بوسمنHerman Charles Bosman  است که به سبب داستان های کوتاهش معروفیت دارد .داستان های کوتاه او گاه تصویری خشن و گام متمدن از آفریکانر ها به نمایش می گذارد.یکی از بهترین آثار او Cold Stone Jug نام دارد که در سال ۱۹۴۹ بچاپ رسید.بوسمن در بعضی آثارش گرایشات و تمایلات اجتماعی آفریقای جنوبی را هجو می کند.

هنگامی که ناسیونالیست های آفریکانر به قدرت رسیدند و آپارتاید را پایه گذاری کردند.اثری داستانی که توسط مردی سفید پوست نوشته شد توجه جهانیان را به موقعیت دشوار سیاهان آفریقایی جلب کرد.

رمان گریه کن سرزمین محبوب Cry The Beloved Countryچاپ شده به سال ۱۹۴۸ شاید یکی از مهمترین آثار ادبی آفریقای جنوبی است که وقتی برای نخستین بار منتشر شد بیشترین فروش بین المللی را برای نویسنده اش یعنی آلن پاتن  به همراه آورد. این داستان توانست اثرات سیاست های تبعیض نژادی را برای شاهدان آگاه غربی قابل لمس و دیدن کند و از این طریق جایی همیشگی برای نقد این سیاست ها در نقشه سیاسی جهان فراهم آورد.

در داستان پاتن ، استفان کومالو که یک کشیش سالخورده اهل زولوست از دهکده خود به ژوهانسبورگ سفر می کند و در می یابد تنها پسرش تنها پسر یک سفید پوست بنام جیمز جارویس را کشته است که این ماجرا اتفاقاتی را میان این دوتن موجب می شود.

آلن پاتن بعد ها همچنان به مخالفت به آپارتاید ادامه داد، هرچند چون بسیاران دیگر هر گونه استفاده از خشونت را در برابر آن رد می کرد.

/ 1 نظر / 79 بازدید