نگاهی به ادبیات آفریقای جنوبی در گذشته و حال

 قسمت اول

توماس جفرسون(Thomas Jefferson) در سال 1784 چنین می نویسد: تا کنون سیاهپوستی را نیافته ام که سطح تفکری فراتر از روایتی ساده را بتواند ادا کند و هرگز ندیده ام که در میان آنها کوچکترین توانایی در نقاشی یا مجسمه سازی  یافت شود.

سال ها و بلکه قرن ها از بیان این سخنان غیر محققانه و نادرست می گذرد .تاکنون شواهد بسیاری بدست آمده که نشان می دهد سیاهان آفریقایی قرن ها پیش از آنکه جفرسون چنین ادعایی کند شعر می سرودند .چنانکه مدت هاست انواع هنر های سیاهان مورد بررسی محققان و صاحبنظران هنری قرار گرفته است.

بی شک یکی از مهمترین و تاثیر گذارترین جوامع آفریقایی، آفریقای جنوبی است که تاریخ پر فراز و نشیب آن در طی سده های اخیر مجموعه ای غنی و جالب توجه در حوزة هنر و ادبیات بجای نهاده است.تولیدات ادبی این سرزمین توسط مردمانی از نژادهای مختلف و نیز به زبان های گوناگون به جهان معرفی شده است .این سرزمین در طی سال ها ی مبارزه با سیاست نهادینه شدة تبعیض نژادی ، محل پرورش شاعران و نویسندگانی بوده است که به یاری توان و قدرت قلم توانسته اند نقشی اساسی در بیداری جامعه خود و نیز توجه دادن سایر ملل به وضعیت بغرنج و دشوار موجود در آفریقایی جنوبی بازی کنند. در حقیقت می توان گفت نویسندگان و شاعرانی که در دوره آپارتاید (Apartheid) به خارج از کشور مهاجرت کردند توانستند با دستیابی به مطبوعات آزاد تصویر حقیقی جامعة خود را رسم کنند و همراهی ملل جهان را باعث شوند.

جمعيت آفريقاي جنوبي  از چهار نژاد اصلي سياه - سفيد - رنگين پوست و آسيائي تبار تشكيل شده است.طبق قانون اساسي جديد 11 زبان بعنوان زبان رسمي كشور به رسميت شناخته شده كه انگليسي و آفريكانس در سراسر كشور و بقيه زبان ها در مناطقي كه اكثريت دارند رسمي مي باشند.

اولين مشخصه فرهنگي جامعه آفريقاي جنوبي تنوع نژادي آن است. اقامت دائمي مهاجران سفيدپوست اروپايي در اين كشور كه ورود رنگين پوستان از آسياي جنوب شرقي و شبه قاره را نيز به همراه داشت، منجر به شكل گيري يك جامعه چندنژادي، زباني و مذهبي گرديد كه طبيعتأ تحولات فرهنگي و اجتماعي خاص خود را بدنبال داشته است.

از نظر تاریخی نیز سیاهپوستان آفریقایی بسیار پیش از زمان آغاز اسکان سفیدپوستان هلندی- بوئرها(Boer) - در کیپ تاون(Cape Town) در 1652 در سرزمینی که اکنون آفریقای جنوبی است استقرار یافته بودند .سپس بریتانیا در سال 1814کیپ را به دست آورد . ایجاد کنگرهملی آفریقا(ANC) در سال 1912 به منزلة  اعتراضی بود به برتری سفیدان.پس از به قدرت رسیدن حزبملی (آفریکانر) در 1948 تفکیک نژادی در پیروی از سیاست آپارتاید (توسعه مجزا) افزایشیافت و سیاهان را از حقوق مدنی محروم ساخت، امکانات و مناطق مسکونی را بر حسب نژادتفکیک کرد و حقوق سیاسی سیاهان را به زادبومهای تحت نظارت محدودساخت. پس از حذف آپارتاید در سال 1991 و برگزاري اولين انتخابات آزاد در سال 1994 ، شكل گيري فضاي جديد سياسي، موجب گرديد تا تنوع و ناهمگوني نژادي، زباني و مذهبي جامعه بيش از هر زماني ماهيت وجودي خود را ابراز نمايد. اين دگرگوني سياسي جديد كه برآمده از تحولات اجتماعي چند دهه اخير بود، خود زمينه هاي  بروز  تحولات جديدي در اين زمينه را  فراهم ساخت. دستيابي نخبگان سياهپوست و يا مبارزان ديروز به قدرت سياسي و در اختيار گرفتن بخشي از امكانات اقتصادي در سايه آن، موجب گرديد تا زمينه هاي شكل گيري يك نظام اجتمـاعي طبـقاتي در درون قشـر سياهپوست كه اكثـريت جامعه را تشكيل مي دهند ايجاد گردد. در فضــاي جديد، معضلات اجتماعي نيز بيشتر از هر زماني خود را بخوبي نشان مي دهند و ناگفته پیداست که هنر و ادبیات نمی تواند از تاثیر این ناملایمات و معضلات  برکنار بماند . از جمله اين معضلات مي توان به بيكاري، نا امني  و بيماري مهلك ايدز اشاره نمود.

رسانه های گروهی آفریقای جنوبی پس از انتخابات آزاد 1994 در جامعه حضور کاملا رو به رشدی داشته اند و روزنامه نگاران با فراغ بال و فارغ از زنجیرهای آپارتاید به بیان واقعیات سرزمین و جامعة خویش می پردازند.

انتقال قدرت از سیفیدپوستان به سیاهپوستان که بدون جنگ داخلی و خونریزی روی داد پیروزی بزرگ اصل عدم خشونت است که بزرگمردانی همچون نلسون ماندلا (Nelson Mandela) و دزموند توتو(Desmond Toto) مروج آن بوده اند .این اصل به طور خستگی ناپذیری توسط ماندلا و توتو  تبلیغ و دفاع شده است و در ادبیات هم در آثار نویسندگانی همچون نادین گوردیمر(Nadine Gordimer)دیده می شود.

متاثر از فعالیت های سیاسی چنین بزرگمردانی و حتی همشانه و همراه با ایشان نویسندگان و شاعران آفریقای جنوبی بهترین راه مبارزه را در بیدار ساختن ملت خویش و نیز توجه دادن جهانیان به موضوع آپارتاید یافتند.در واقع ادبیات به سلاحی در راه مبارزة با آپارتاید تبدیل شد.نوشته های روشنگرانة فعالان سیاسی ، انتشار انواع کتاب های داستانی در داخل و خارج کشور که به نحوی وضعیت پیچیده و خطرناک روزگار تبعیض نژادی را به تصویر می کشیدند بی شک سهم اصیل و قابل توجه ادبیات را در نهضت آزادیخواهی و براندازی آپارتاید به شیوه ای کاملا مستقل و ضد خشونت می نمایاند.

سود بردن از ادبیات به مثابه سلاحی برای مبارزه با دیکتاتوری و استبداد البته مقوله جدیدی نیست .باید گفت حاصل کار نویسندگان آفریقای جنوبی در برابر آپارتاید بسیار غنی و موثر است هرچند نمی توان به سنجش تاثیر آثار ایشان پرداخت اما بی تردید سهم ایشان در مبارزه بسیار مهم و قابل اعتناست.

نکته قابل توجه این مبارزه در این است که نویسندگان سفید پوست فراوانی هم به مقاومت و پیکار علیه آپارتاید پیوستند چنانکه یکی از دلایل انتقال قدرت مسالمت آمیز همین است که بسیاری از مردم از گروه های مختلف قومی و نژادی با هم متحد شدند و با قوانین موضوعه آپارتاید مقابله کردند.

در طی سال های آپارتاید نویسندگان نسبت به نظام نامطلوب سیاسی و تاثیرات آن بر زندگی روزمره عکس العمل نشان دادند .طی نوشته های ایشان ژرفای نژاد پرستی حکومتی بازگو شد و روش های مفاومت در برابر آن مورد سنجش و بررسی قرار گرفت. در حال حاضر که اپارتاید به سر آمده است همچنان نویسندگان به بررسی تبعات آپارتاید مشغولند .در واقع عنصری که ادبیات دوران آپارتاید و بعد از آن را به هم پیوند می دهد خود آپارتاید است. این موضوع شاید در تمام جهان منحصر به فرد باشد. طی سالیان سال نویسندگان بسیاری همچون  بریتون بریتونباخ Breyton Breytenbach  ، آندره برینک Andre Brink،  آتول فوگارد Athol Fugard، جی ام کوتزی J.M.Koetzee ، نادین گوردیمر ، آلکس لاگوما Alex La Guma، ریان مالان Ryan Malan  ، و آلن پاتن  Alan Paton درخصوص مضامین منشعب از آپارتاید قلم زده اند. 

016-4.jpg

                                          نادین گوردیمر

/ 4 نظر / 32 بازدید
اسماعيل

سلام کلبه قشنگی داری عاليه بد نيست به کلبه منم يه سری بزنی بيا و ببين حالشو ببر فکر کنم بد نباشه بد که نه يعنی واقعا کلبم عاليه کلبه من رقص مرگه نکنه از مرگ ميترسی خدا نکنه ممنونتم ياداشت برام بزار

ناپيدا

سلام. از مطالب شما استفاده کردم. آفريقا قاره ای است که ما خيلی اندک درباره اش می دانيم.

حبيب

سلام دوست عزیز! به روزم و منتظر ... راستی ، شما چه فکر می کنید ؟ موافقید ؟

پرويز بيگی

سلام سينا جان. می بخشيد دير خدمت رسيدم. مسافرت بودم . در باره سترونستانها فکر خواهم کرد . سبز باشی درود و بدرود