ماندالا،مدار هستی(موسیقی)

 

ماندالا

مدار هستی

 نگاهی به البوم ماندالا اثر کیتارو

   ماندالا (Mandala) به معنای مدور، قرص، کره، مدار اجرام سماوی،محیط هاله خورشید و معانی مشابه آمده است. کیتارو (Kitaro) آهنگساز شهیر ژاپنی که در سبک New Age   از جمله سرآمدان است در ادامهجست و جوی تلفیقی خود در مشرق و مغرب پس از تصنیف آلبوم Kojiki(۱) به ماندالامی رسد، به یکی از رموز اصیل و جوهری هندوئیسم. آلبوم ماندالا در سال۱۹۹۴ تصنیف شدهاست و در سالهای اخیر در بازار ایران نیز عرضه شده است.


ماندالا رمزی از عالمامکان است.شاید بتوان ان را در  قطعیت یافتن حقیقت مدور کیهانی در چارچوبی نمادین خلاصه کرد که البته این خلاصه تنها یکی از مظاهر ماندالاست. این رمز، اساس تکوینمعبد هندو و به زبانی دیگر تقدیس مکان است. هندوان در تکوین معبد، ماندالا را بهحکم نمودگار کالبد وجود کیهانی یا تبلور همه واقعیات کیهانی در ضمن رمزی هندسی درنظر می گیرند. واستو ـ ماندالا (Vastu- Mandala) یا منزلگاه ماندالا مربعی است کهاز طریق دایره کیهانی حاصل می شود و زبده طرح معبد هندوست این رمز حاوی روح یاحقیقت فاعلی عالم است. تیتوس بورکهارت (۲) می نویسد: «نمودار هندسی معبد، یا واستوـ ماندالا به اعتبار شکل حصری و تحدیدی و تمام شده اش، با زمین مطابقت دارد [صورتقطعی عالم امکان] اما به اعتبار صورت کیفی اش، بیانگر Viraj، عقل عالم است؛ وسرانجام به اعتبار ذات متعالش، همان پروشا [Porusha] یعنی ذات همه موجوداتاست.» (۳)


واستو ـ ماندالا که طرح آن از طریق آیین جهت یابی دایره یی به دستمی آید (۴) خود به چندین مربع کوچکتر تقسیم می شود. هر مربع کوچک ماندالا در آیینهندوئیسم با مرحله یی از ادوار بزرگ عالم مطابقت دارد. مرکز ماندالا که می تواند یکیا چند مربع کوچک باشد اختصاص به ذات الوهیت دارد و به شکلی نمادین خارج از نظامعالم قرار می گیرد یا بهتر است بگوییم، نظم از آن منشعب می شود. تربیع دایره قطعیکردن فضای مرکب از زمان و مکان کیهانی در مکان زمینی است که مبین مبدأ زمان استیعنی زمان با این رمز آغاز می شود. (۵)


آلبوم ماندالا با آهنگی به همین نام آغازمی شود و جز این نقض غرض است زیرا ماندالا رمز کیهانی آفرینش است و می بایست در آغاز همچون رمزی تطهیرکننده بکار رود. افکت های صوتیمورد علاقه کیتارو روح شرقی اثر را مؤکد می کند. این افکت های صوتی کیتارو هماهنگی خود با محیط الهامی اثر به ظهور می رساند.  با اینافکتیو صوتی،یک  (Koda)کودا  و گذرگاه (Passage)  به آهنگ دوم می رسیم. اینک طرح معبدبر ماندالا قطعیت یافته و ما به دنبال ستاره بخت هستیم یا همان Planet. آهنگ دوم (Planet) کوتاه است زیرا ماندالا به روشنی به شناسایی ستاره بخت می انجامد.

 

نوعی سکوت اتمسفریک میان آهنگدوم و سوم را پر کرده است و ما منتظر حادثه یی هستیم. این حادثه با رقص سرسوتی (Sarasvati) شکل می گیرد. در «وداها» سرسوتی خدابانوی آب و رودخانه یی است به همیننام که از سرزمین کهن آریا و کوههای هیمالیا سرچشمه می گیرد. در طی تکامل اساطیری،سرسوتی خدابانوی شعر و موسیقی می شود. تندیس او به هیأت زنی جوان است ایستاده برنیلوفر آبی همراه با قوی مرکوب خویش. او همسر برهما (Brahma) و حامی هنرهای خلاقاست و می دانیم نیلوفر آبی در هندوئیسم به گونه یی عرش الهی است که بر آبهای آغازینقرار دارد و در قرآن هم آمده: «وکان عرشه علی الماء». معمولاً در دست این خدابانووینایی (Vina) قرار دارد که نوعی ساز هفت سیمی است. او از نگاه فلسفی سرچشمه رودکلام ایزدی و به تعبیری مظهر کلام است و اما رقص سرسوتی، در منابع اشاره یی مستقیمبه این رقص نیامده، اما می دانیم در زمره نامهای شیوا (Shiva) ـ (یکی از سه خدایبرتر هندو) ناتاراجا (Nataraja) به معنای سلطان رقصندگان آمده است و به تعبیر فلسفیجهان پهنه نمایش اوست، شاید چیزی معادل عقل فعال در فلسفه ما. شیوا عشق ازلی ست ودر رقص او قدرت ازلی متجلی می شود. این رقص، صورت یافته رقص کیهانی ثوابت و سیاراتاست.


در تشریح یکی از رقصهای شیوا آمده است که سرسوتی ساززهی (همان نیوا)می نوازد. ایندرا (Indra) نی، برهما، سنج و لک شمی (Lakshmi) همسر ویشنونغمه خوانی می کند. ویشنو  (Vishnu) نیز طبل می نوازد و سایر خدایان گردآنانند. (۶)


رقص سرسوتی با افکت صوتی آغاز می شود و در آن دومرحله که با پاساژبه هم متصل می شود قابل درک است. اتمسفر کورال هم در آن هست که حاکی از همراهی جامعبشری در رقص خدایان است. البته آهنگ رقص ناگهان تمام نمی شود بلکه به هدف غایی (Scope) ـآهنگ چهارم ـ مستحیل می شود. این انحلال توسط پاساژ افکتیو صوتی همراه با زمینهصدای پرندگان رخ می دهد.  Scope گونه یی بداهه نوازی بر بستر ملودیک شفاف یا هماننقطه غایی است. بستری مداوم و پویا که تحولات را برمی تابد. بستری که پس از تقدیسمکانی توسط رمز ماندالا با رقص سرسوتی متجلی شده است.این تکرار مداوم ملودی از خصوصیات کار کیتارو و اصولا سبک New Age بشمار می رود.

 
آهنگهای دیگر آلبوم شامل (Chart From the Heart) ریتمی دیگر جاری می سازد که انسانی تر می نماید و البته پس از نمایش شکوهمند خدایان نوبت انسان است که نوای خود را بنوازد. سپس اشکهایبلورین (Crystal tears) ـ تقدیس انسانی ـ بادهای جوانی (Winds of youth)  که هر دو به گونه ای محو نوعی حسرت فاصله گرفتن از جهان آرمانی خدایان را در بر دارد.

 
انتهای آلبوم تکرار رقص سرسوتی است با اشارتی مبهم به پایان دوریاز ادوار تاریخی که همواره همراه با تجلی عشق ازلی است. چنانچه آفریننده و آفریدگانهمراه با هم به تجلیل از آنچه طی سالیان و قرون پرداخته آمده، می پردازند. پایانیبر آغاز، رقصی به گرد ماندالا؛ دایره هستی.


پانویس ها:
1)کوجیکی کتابی استژاپنی که در سده هفتم میلادی تدوین یافته و مشتمل بر افسانه های ژاپنی پیرامون آغازجهان است. کیتارو در سال1990 بر مبنای آن آلبومی به همین نام تصنیف نمود.


2)تیتوس بورکهارت: محقق و پژوهشگر هنر و فلسفه دینی. اصلاً سویسی است و تأویلات وتحلیل های او پیرامون تمثیل ها، نمادها و رمزهای هنر دینی خاصه هنر اسلامیشگفت انگیز و سرشار از جوهره عرفان است.


3)هنر مقدس/ تیتوس بورکهارت/ جلالستاری/ سروش/ چاپ اول/ /۱۳۶۹ ص.

۲۷
4)برای توضیح بیشتر راجع به آیین جهت یابی.رک: هنر مقدس/ تیتوس بورکهارت/ صص ۲۵ تا 27.


5)اصولاً هرگونه تقدیس مکانیبه معنای حکمی و آیینی معادل با فعل مقدس آفرینش جهان و نظم کائنات است. برای آگاهی

 بیشتر رک: مقدس و نامقدس/ میرچاالیاده/ نصرالله زنگویی/ سروش/ /۱۳۷۵ فصل اول ودوم.


6)جهت تفصیل موضوع رک: رقص شیوا/ آناندا کوماراسوامی/ غلامرضا اعوانی/ ازمجموعه مبانی هنر معنوی/ به کوشش: دفتر مطالعات دینی هنر، حوزه هنری/ .۱۳۷۶ صفحات ۱۲۹ تا .۱۴۸

 

 

/ 0 نظر / 13 بازدید